Ergen psikoterapisi, ergenlik döneminde ortaya çıkan duygusal, sosyal ve davranışsal güçlüklerde gençle birebir yürütülen bir çalışmadır. Bu dönemde beden, duygular, arkadaşlıklar ve aileyle ilişki aynı anda değişir. Bazı gençler bu değişimden kolayca geçer; bazıları ise bir süre desteğe ihtiyaç duyar.
Ergenlerle çalışırken bu dönemin gelişimsel özelliklerini ve gencin kendine özgü ihtiyaçlarını birlikte gözetiyorum. Terapinin merkezinde genç vardır, ama ebeveynler de sürecin önemli bir parçasıdır. Bu sayfada hem gencin hem ailenin nasıl yer aldığını ve gizliliği nasıl dengelediğimizi anlatıyorum.
Ergen psikoterapisi nedir?
Ergen psikoterapisi, gencin kendini rahatça ifade edebileceği, yargılanmadan dinlendiği bir alanda yaşadıklarını konuşmasına ve yeni baş etme yolları geliştirmesine dayanır. Yetişkin terapisine benzer, ama dil, tempo ve yöntemler gencin yaşına ve dünyasına göre ayarlanır.
Bu yaşta pek çok genç, duygularını sözle anlatmakta zorlanır ya da terapiye ailesinin isteğiyle gelir. Bu yüzden ilk iş, gencin bu görüşmeleri kendine ait bir alan olarak görmesini sağlamaktır. Güven oluşmadan derin konulara girmek çoğu zaman işe yaramaz.
Ergen terapisinin hedefi gencin “uslu” olması değil, kendini daha iyi tanıması ve duygularını daha sağlıklı yollarla ifade edebilmesidir. Bu da çoğu zaman evdeki ilişkilere olumlu yansır.
Ergenlik döneminde neler zorlayabilir?
Ergenlerle en sık kaygı ve stres, özgüven ve kimlik gelişimi, duyguları düzenlemekte zorlanma ve öfke kontrolü üzerine çalışıyorum. Aile ve arkadaş ilişkileri, okul yaşamına dair güçlükler, akranlarla uyum ve davranışsal sorunlar da sık konuştuğumuz başlıklardır.
Örneğin sınav dönemlerinde yoğunlaşan gerginlik için sınav kaygısıyla başa çıkma sayfasına, okulda dışlanma ya da alay konusu olma durumları için akran zorbalığı sayfasına bakabilirsiniz. Bu sayfalar bir tanı koymaz; neyle karşı karşıya olduğunuzu anlamanıza yardımcı olur.
Ebeveynler ne zaman destek almayı düşünmeli?
Ergenlikte iniş çıkışlar olağandır; her kapı çarpması bir sorun işareti değildir. Ancak aşağıdaki durumlar birkaç haftadır sürüyor ve gencin hayatını etkiliyorsa bir uzmanla konuşmak iyi olur.
- Arkadaşlarından ve sevdiği etkinliklerden belirgin biçimde uzaklaşması
- Uyku, yemek ya da okul düzeninin bozulması
- Sık ve şiddetli öfke patlamaları
- Sürekli kaygı, mutsuzluk ya da değersizlik ifadeleri
- Okula gitmek istememe ya da derslerde ani bir düşüş
- Kendine zarar verme belirtileri ya da bu yönde sözler
Kendine zarar verme riski varsa
Çocuğunuz kendine zarar verme ya da ölüm hakkında konuşuyorsa bunu ciddiye alın ve onu yalnız bırakmayın. Acil bir durumda 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
Ergen psikoterapisinde nasıl çalışıyorum?
Süreç genellikle bir tanışma görüşmesiyle başlar. Bu görüşmede ebeveynlerden gencin gelişim öyküsünü ve evde gözlenenleri dinliyor, ardından gençle ayrıca görüşüyorum. Böylece hem ailenin kaygısını hem gencin kendi bakışını öğrenmiş oluyorum.
Sonraki seanslar çoğunlukla gençle birebir yapılır. Klinik değerlendirmeye göre Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), Şema Terapi ve EMDR'den yararlanıyorum. Gencin düşüncelerini, duygularını ve davranışlarını fark etmesine, zor anlarda kullanabileceği yollar bulmasına odaklanıyoruz.
Seanslar 45 dakika sürer; sıklığını gencin ihtiyacına göre birlikte belirliyoruz. Gerekli gördüğümde ilaç tedavisine ihtiyaç olup olmadığını değerlendirmesi için bir çocuk ve ergen psikiyatri hekimine yönlendirme öneriyorum.
Ebeveynlerle çalışmak
Ergen terapisi yalnız gençle sınırlı kalmaz. Aralıklarla ebeveynlerle de görüşüyor; evde neler olduğunu dinliyor, iletişimi kolaylaştıracak öneriler üzerine konuşuyoruz. Kimi zaman ailenin bütün olarak görüşmeye katılması gerekir; bu durumda ergen ve aile danışmanlığı çerçevesinde birlikte çalışıyoruz.
Ebeveyn görüşmelerinin amacı kimin haklı olduğunu bulmak değildir. Amaç, gencin ihtiyaçlarını daha iyi anlamak, kurallar ve sınırlar konusunda ortak bir dil kurmak ve evdeki gerginliği azaltmaktır.
Ebeveynler çoğu zaman suçluluk duygusuyla gelir: “Nerede yanlış yaptık?” Bu soruyu anlıyorum, ama terapide suçlu aramıyoruz. Ergenlik herkes için yeni bir dönemdir ve ebeveynlik de bu dönemde yeniden öğrenilir. Ailenin kendi yorgunluğunu ve kaygısını konuşabilmesi de gence dolaylı olarak iyi gelir.
Anne ve babanın ayrı yaşadığı ailelerde iki ebeveynin de sürece dahil olması, mümkün olduğunda, gencin iki ev arasında benzer mesajlar almasını sağlar. Bunu her ailenin koşullarına göre birlikte planlıyoruz.
Gizlilik dengesi: Ebeveynlere ne anlatılır?
Gencin terapide rahat konuşabilmesi için gizlilik şarttır. Bu yüzden seanslarda konuşulanların ayrıntısını ebeveynlerle paylaşmıyorum. Ailelere genel gidişat ve evde neler yapılabileceği hakkında bilgi veriyorum; gencin anlattıklarını ise onun izni olmadan aktarmıyorum.
Bu kuralın tek istisnası güvenliktir. Gencin kendisinin ya da başkasının hayatı ciddi bir tehlike altındaysa bunu ebeveynlerle paylaşmak zorundayım. Bu sınırı ilk görüşmede hem gence hem aileye açıkça anlatıyorum; mümkün olduğunda paylaşmadan önce gençle konuşuyorum.
Ebeveynler için öneriler
- Konuşmayı sorguya çevirmeden, yargılamadan dinlemeye çalışın.
- Gencin özel alanına saygı gösterin, ama ilginizi de belli edin.
- Kuralları birlikte, açık ve tutarlı biçimde belirleyin.
- Terapide neler konuşulduğunu sormak yerine nasıl hissettiğini sorun.
- Kendi stresinizi ve ihtiyaçlarınızı da ihmal etmeyin.
Bu alanda çalışan uzman
Üsküdar Üniversitesi Klinik Psikoloji yüksek lisans mezunu. 2016'dan bu yana yetişkin, ergen, çift ve ailelerle çalışıyor; BDT, Şema Terapi ve EMDR eğitimli. Türk Psikologlar Derneği ve EMDR Derneği üyesi.
