Ağrılı cinsel ilişki ya da tıbbi adıyla disparoni, cinsel birleşme sırasında, hemen sonrasında ya da birleşme denendiğinde tekrarlayan ağrı yaşanmasıdır. Ağrı genital bölgenin girişinde, daha derinde ya da kasıkta hissedilebilir; yanma, batma, sancı ya da kramp biçiminde olabilir. Kadınlarda daha sık konuşulsa da erkeklerde de görülür.
Ağrı tekrarladıkça cinsellik keyif olmaktan çıkar ve beklenen bir acıya dönüşür. Bu ağrı gerçektir ve ciddiye alınmayı hak eder. Bu sayfada önce hekim değerlendirmesinin neden şart olduğunu, ardından cinsel terapi sürecinde neler yaptığımızı anlatıyorum.
Ağrılı cinsel ilişki nedir?
Disparoni tek bir hastalığın adı değil, farklı nedenlerle ortaya çıkabilen bir yakınmadır. Bazı kişiler cinsel hayatlarının başından beri ağrı yaşar, bazılarında ise ağrı doğum, ameliyat, enfeksiyon ya da menopoz gibi bir değişiklikten sonra başlar. Ağrı bazen yalnız belirli pozisyonlarda ya da emzirme dönemi gibi belirli zamanlarda ortaya çıkar.
Disparoni ile vajinismus sık sık birbirine karışır ve birlikte de görülebilir. Vajinismusta ön planda istemsiz kasılma ve birleşmenin çoğu zaman mümkün olmaması vardır; disparonide ise birleşme gerçekleşebilir ama ağrılıdır. Ayrıntılı bilgi için vajinismus sayfasına bakabilirsiniz.
Belirtiler
Ağrının yeri, zamanı ve niteliği hekime yol gösteren önemli bilgilerdir. Sık karşılaşılan yakınmalar şunlardır:
- Birleşmenin başında girişte yanma ya da batma
- Derin birleşmede kasıkta ya da karın altında ağrı
- İlişkiden sonra saatlerce süren sızı ya da yanma
- Ağrı beklentisiyle gerilme ve uyarılmada azalma
- Cinsel yakınlıktan kaçınma
- Ağrının ilişkiye ve özgüvene yansıması
Muayeneye hazırlık
Muayeneye gitmeden önce ağrının ne zaman başladığını, nerede hissedildiğini ve neyle arttığını not almak işinizi kolaylaştırır. Bu notlar, hekimle konuşurken heyecanla unutulan ayrıntıları da korur.
Önce hekim: tıbbi nedenler
Ağrılı cinsel ilişkide ilk adım mutlaka hekim muayenesidir: kadınlarda kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, erkeklerde üroloji ya da androloji uzmanı. Enfeksiyonlar, yetersiz kayganlık, hormonal değişiklikler, endometriozis, kistler, cilt hastalıkları, doğum ya da ameliyat sonrası iz dokusu ve pelvik taban kaslarındaki gerginlik ağrıya yol açabilir.
Bu nedenlerin bir kısmı tıbbi tedaviyle belirgin biçimde iyileşir. Psikoterapi hekim tedavisinin yerini almaz, onu tamamlar. Bazı durumlarda pelvik taban fizyoterapisi de sürece eklenebilir. Tıbbi tedavi ile terapi aynı dönemde yürütülebilir; birini bitirmek için diğerini beklemek gerekmez.
Ağrı ve kaygı döngüsü
Ağrının nedeni bedensel olsa bile zamanla psikolojik bir katman eklenir. Ağrı beklentisi kasları gerer ve uyarılmayı azaltır; uyarılmanın azalması kayganlığı düşürür ve ağrıyı artırır. Böylece tıbbi neden tedavi edilse bile ağrı korkusu sürebilir.
Bu döngüye suçluluk, partneri hayal kırıklığına uğratma kaygısı ve cinsellikten uzaklaşma eşlik edebilir. Zamanla cinsel isteksizlik de gelişebilir; acı veren bir deneyime istek duymak zordur.
Döngünün bir başka parçası da ağrıya katlanmaktır. Ağrıya rağmen ilişkiyi sürdürmek, bedenin cinselliği acıyla eşleştirmesini güçlendirebilir; bu yüzden ağrı olduğunda durmak önemlidir.
Ağrılı cinsel ilişkide terapi süreci
Hekim değerlendirmesinin ardından ağrının öyküsünü, ağrıyla ilgili korkuları, ilişkinizi ve cinsel yaşamınızı ayrıntılı biçimde konuşuyoruz. Ağrının ve kaygının birbirini nasıl beslediğini anlamak, çalışmanın temelini oluşturur.
Bilişsel davranışçı terapiden yararlanarak ağrı beklentisini ve kaçınmayı ele alıyor, gevşeme ve beden farkındalığı çalışmaları yapıyoruz. Birleşmeyi bir süre gündemden çıkaran, dokunmayı ve keyfi adım adım yeniden kuran alıştırmalar planlıyoruz. Ağrı geçmişteki zorlayıcı bir deneyimle bağlantılıysa EMDR'den de yararlanabiliyoruz.
Uygun olduğunda partneri de görüşmelere davet ediyorum. Partner ağrının nasıl işlediğini anladığında suçlama azalır ve alıştırmalara baskı oluşturmadan eşlik edebilir. Görüşmelerin sıklığını birlikte belirliyoruz; süreyi baştan kesin söylemiyorum.
Partnerler için öneriler
Partnerin anlayışı, ağrı ve kaygı döngüsünü gevşetmenin önemli bir parçasıdır. Ağrının hayali ya da abartılı olmadığını bilmek, desteği daha gerçekçi kılar. Gündelik hayatta şunlar yardımcı olabilir:
- Ağrıyı küçümsememek ve “abartıyorsun” dememek
- Ağrı olduğunda durmayı birlikte doğal karşılamak
- Yakınlığı birleşmeyle sınırlamamak
- Hekim ve terapi sürecinde destek olmak
- Partnerinizin hazır olma hâline saygı göstermek
Yazan ve inceleyen
Üsküdar Üniversitesi Klinik Psikoloji yüksek lisans mezunu. 2016'dan bu yana yetişkin, ergen, çift ve ailelerle çalışıyor; BDT, Şema Terapi ve EMDR eğitimli. Türk Psikologlar Derneği ve EMDR Derneği üyesi.