Hamilelik ve doğum sonrası psikoloji, sevinçle kaygının, yorgunlukla şefkatin iç içe geçtiği bir dönemi anlatır. Bu dönemde bedeniniz, uykunuz, ilişkiniz ve kendinize bakışınız hızla değişir. Her duygunun “mutlu anne adayı” kalıbına uymaması son derece olağandır.
Bu sayfada gebelikte yaşanan kaygıları, doğum korkusunu, doğum sonrası hüzün ile doğum sonrası depresyon arasındaki farkı ve ne zaman destek almanın iyi olacağını anlatıyorum. Gebelik ve lohusalıkta bedensel takip kadın hastalıkları ve doğum hekiminizle sürer; psikoterapi bu takibi tamamlar.
Hamilelik ve doğum sonrası psikoloji: Neler değişir?
Gebelik hormonlarda, bedende ve uykuda belirgin değişiklikler getirir. Bunlara iş, ilişki ve aile düzeninde yaşanan değişiklikler de eklenir. Doğumdan sonra ise uykusuzluk, bebeğin bakımına uyum ve yeni bir kimliğe alışma süreci başlar.
Bu değişimler yalnız anneyi değil, babayı ve çiftin ilişkisini de etkiler. Duygusal dalgalanmalar bu dönemin olağan bir parçası olabilir; ama bazı durumlarda yük ağırlaşır ve destek gerekir. Önemli olan, yaşadıklarınızı yargılamadan fark edebilmek.
Gebelik kaygısı ve doğum korkusu
Gebelik boyunca bebeğin sağlığı, doğumun nasıl geçeceği ya da iyi bir ebeveyn olup olamayacağınız üzerine kaygılanmak çok yaygındır. Kaygı, sürekli araştırma yapma, kontrolleri bekleyememe ya da en kötü senaryoları düşünme biçiminde kendini gösterebilir. Önceki zorlu bir gebelik ya da kayıp deneyimi bu kaygıları artırabilir.
Doğum korkusu ise bazı kadınlarda gebeliği gölgeleyecek kadar yoğun yaşanır. Ağrı, kontrolü kaybetme, tıbbi müdahale ya da önceki zorlu bir doğum deneyimi bu korkunun kaynağı olabilir. Doğum şekline dair tıbbi kararlar hekiminizle verilir; psikoterapide korkunun kendisini ve ardındaki deneyimleri konuşuyoruz.
- Bebeğin sağlığıyla ilgili düşüncelerin gün boyu zihinden çıkmaması
- Doğumu düşünmekten kaçınmak ya da bu konu açıldığında yoğun panik hissetmek
- Uykuyu bölen ve gündelik işleri zorlaştıran endişeler
- Önceki zorlu bir doğumun anılarının sık sık canlanması
Doğum sonrası hüzün ile doğum sonrası depresyonun farkı
Doğumdan sonraki ilk günlerde birçok annede ağlamaklılık, duygusal dalgalanma, alınganlık ve yorgunluk görülür. Doğum sonrası hüzün denen bu durum genellikle hafiftir ve birkaç gün ya da birkaç hafta içinde kendiliğinden hafifler. Dinlenmek, destek görmek ve duyguları paylaşmak bu dönemde çoğu zaman yeterli olur.
Doğum sonrası depresyon ise daha yoğun ve daha uzun sürer; gebelik sırasında da başlayabilir, doğumdan aylar sonra da ortaya çıkabilir. Kişinin kendine ve bebeğine bakmasını zorlaştırır. Aşağıdaki işaretler sürüyorsa bir uzmanla görüşmek iyi olur:
- Günlerce süren yoğun üzüntü, boşluk ya da umutsuzluk
- Bebekten ya da çevreden kopukluk, hiçbir şeyden keyif alamama
- Bebek uyurken bile uyuyamama ya da sürekli tükenmişlik
- Yoğun suçluluk, yetersizlik ve “kötü bir anneyim” düşünceleri
- Bebeğe zarar gelmesiyle ilgili rahatsız edici, istenmeyen düşünceler
- Kendine zarar verme ya da yaşamın anlamsız olduğu düşünceleri
Ne zaman destek almalı?
Duygusal zorlanmalar gündelik hayatı, bebekle ilişkinizi ya da kendinize bakmanızı zorlaştırıyorsa, ya da hüzün birkaç haftayı aşıp ağırlaşıyorsa destek almanın zamanı gelmiş olabilir. Bu durumu kadın hastalıkları ve doğum hekiminizle de paylaşın. İlaç tedavisine ihtiyaç olup olmadığını, gebelik ve emzirme dönemini gözeterek psikiyatri hekimi değerlendirir.
Kendinize ya da bebeğinize zarar verme düşünceleri, gerçeklikle bağın zayıfladığı hissi, olmayan sesler duyma ya da yoğun bir karışıklık hâli acil durumdur. Böyle bir durumda beklemeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Bu belirtiler tedavi edilebilir ve hızlı yardım almak çok önemlidir.
Hamilelik ve doğum sonrası psikoterapide nasıl çalışıyoruz?
İlk görüşmede gebeliğinizi ya da doğum sonrası sürecinizi, yaşadığınız duyguları, destek sisteminizi ve hekim takibinizi konuşuyoruz. Bu dönemde yolculuk yorucu olabileceği için online görüşmeler de iyi bir seçenek. Gerekli gördüğümüzde eşinizin de bazı görüşmelere katılmasını önerebilirim.
Kaygı ve olumsuz düşünceler için BDT tekniklerinden yararlanıyorum. Doğum korkusu önceki zorlu bir doğum ya da kayıp deneyimiyle ilişkiliyse, klinik değerlendirmeye göre EMDR de sürece eklenebilir. Bu çalışma, yetişkin psikoterapisi kapsamındaki konulardan biri; kaygı ön plandaysa kaygı bozukluğu sayfasına da bakabilirsiniz.
Eşler ve yakınlar için öneriler
Anne adayının ya da yeni annenin yanındaki kişilerin desteği bu dönemde çok değerlidir. Küçük ama düzenli yardımlar, büyük sözlerden daha çok işe yarar. Baba adayları ve babalar da bu dönemde kaygı ve çökkünlük yaşayabilir; onların duyguları da önemsenmeli.
- Gece bakımını paylaşarak annenin uyuyabileceği zamanlar yaratın
- Duyguları “Herkes yaşıyor, geçer” diye küçümsemeden dinleyin
- Ev işlerinde ve misafir trafiğinde yükü azaltın
- Hüzün haftalar sürüyorsa ya da ağırlaşıyorsa birlikte bir uzmana başvurun
- Zarar verme düşüncelerinden söz edilirse vakit kaybetmeden acil yardım isteyin
Yazan ve inceleyen
Üsküdar Üniversitesi Klinik Psikoloji yüksek lisans mezunu. 2016'dan bu yana yetişkin, ergen, çift ve ailelerle çalışıyor; BDT, Şema Terapi ve EMDR eğitimli. Türk Psikologlar Derneği ve EMDR Derneği üyesi.